व्यसन एका दिवसात लागत नाही. सुरुवातीला ते “फक्त थोडीशी” दारू असतं आणि हळूहळू रोजच्या आयुष्याचा भाग बनतं. अनेकदा कुटुंबाला उशिरा कळतं. खाली दिलेली लक्षणं वाचा आणि स्वतःला किंवा घरातल्या व्यक्तीला तपासून पाहा.
ही आहेत ८ मुख्य लक्षणं
ठरवूनही कमी होत नाही. दारू कमी करण्याचा किंवा थांबवण्याचा प्रयत्न केला तरी ते जमत नाही.
प्रमाण वाढत जातं. पूर्वी जितक्या दारूने नशा व्हायची, तितक्याने आता होत नाही.
न मिळाल्यास त्रास होतो. हात थरथरणं, घाम येणं, अस्वस्थता, झोप न लागणं आणि चिडचिड होते.
सतत दारूचाच विचार. ती घेण्याची तीव्र ओढ वाटते.
कामावर परिणाम. कामावर किंवा शेती-व्यवसायावर परिणाम होतो, सुट्ट्या वाढतात आणि उत्पन्न घटतं.
घरात वाद आणि पैशांची अडचण. भांडणं वाढतात आणि कर्जही वाढू शकतं.
तब्येत बिघडूनही दारू सुरू. पोटाचा किंवा यकृताचा त्रास, रक्तदाब यांसारखी अडचण असूनही दारू सुरूच राहते.
लपवाछपवी आणि खोटं बोलणं. दारू लपवली जाते आणि पूर्वी आवडणाऱ्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष होतं.
WHO च्या माहितीनुसार, जास्त दारूमुळे दीर्घकाळात कौटुंबिक अडचणी, कामातील अडचणी आणि आर्थिक अडचणी वाढू शकतात.
यातली किती लक्षणं दिसली तर मदत घ्यावी?
वैद्यकीय निकषांनुसार (DSM-5) बारा महिन्यांत अकरापैकी किमान दोन लक्षणं असतील, तर ते दारूचं व्यसन (Alcohol Use Disorder) असू शकतं. २ ते ३ लक्षणं सौम्य, ४ ते ५ मध्यम आणि ६ किंवा त्याहून जास्त लक्षणं गंभीर मानली जातात. त्यामुळे दोन-तीन लक्षणं दिसत असली, तरी एकदा तज्ज्ञांशी बोलणं योग्य ठरतं. “हे व्यसन आहे की नाही” हे स्वतः ठरवण्याची गरज नाही. डॉक्टर आणि समुपदेशक नीट विचारपूस करून ते सांगू शकतात.
लक्षणं दिसली तर काय करावं?
शांतपणे आणि काळजीने बोला, आरोप करू नका.
डॉक्टरांशी बोलल्याशिवाय दारू अचानक बंद करायला लावू नका. त्यामुळे त्रास वाढू शकतो.
कुटुंबासाठीही मार्गदर्शन घ्या. व्यसनाचा परिणाम पूर्ण कुटुंबावर होतो.
संकल्प व्यसनमुक्ती केंद्र, बीड येथे तुम्ही फोन किंवा WhatsApp वर परिस्थिती सांगू शकता. आम्ही शांतपणे ऐकून पुढचं योग्य पाऊल सुचवतो. तातडीने बोलायचं असल्यास टेली-मानस 14416 वरही संपर्क साधता येतो.
संबंधित लेख
Expand to view in English
Signs of alcohol addiction include being unable to cut down despite trying, needing more alcohol for the same effect, withdrawal symptoms such as shaking and sweating, constant craving, and problems at work, at home and with health. Under medical criteria (DSM-5), two or more of 11 symptoms within a year may indicate an alcohol use disorder, so it is wise to speak to a professional early.
संदर्भ आणि स्रोत
या लेखातील माहिती खालील विश्वासार्ह स्रोतांवर आधारित आहे. अधिक माहितीसाठी ते नक्की वाचा.
NIAAA — Understanding Alcohol Use Disorder — दारूच्या व्यसनाची लक्षणं आणि उपचारांचे पर्याय.
NIAAA — Alcohol Use Disorder: A Comparison Between DSM-IV and DSM-5 — ११ लक्षणांचे वैद्यकीय निकष आणि सौम्य, मध्यम, गंभीर टप्पे.
WHO — Alcohol (fact sheet) — दारू आणि अवलंबित्व; कुटुंब, काम आणि पैशांवर होणारे परिणाम.
MedlinePlus (NIH) — Alcohol withdrawal — दारू अचानक बंद केल्यावर होणारी लक्षणं.
Tele-MANAS (आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार) — भारत सरकारची मोफत मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन, 14416.
संजय कुंबेफळकर
Author / लेखक
संस्थापक आणि प्रकल्प संचालक, संकल्प व्यसनमुक्ती केंद्र, बीड
तुमच्या कुटुंबात कोणाला मदतीची गरज आहे का?
फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा. आम्ही शांतपणे ऐकू आणि कुठल्याही दबावाशिवाय मार्गदर्शन करू.
सूचना: या लेखातील मजकूर संजय कुंबेफळकर यांचा अनुभव आणि मत असून तो वर दिलेल्या स्रोतांवर आधारित सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैद्यकीय, कायदेशीर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या सल्ल्याला पर्याय नाही. उपचार, औषधं आणि निर्णयांसाठी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. परिस्थिती तातडीची असेल तर 112 वर फोन करा किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा. फी, सुविधा आणि वेळापत्रक बदलू शकतात, म्हणून फोनवर खात्री करून घ्या.
