आधी एक गोष्ट समजून घ्या
दारूचं व्यसन ही फक्त वाईट सवय किंवा इच्छाशक्तीची कमतरता नाही. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) दारूला व्यसन लावू शकणारा पदार्थ मानते, तर अमेरिकेची राष्ट्रीय संस्था NIAAA दारूच्या व्यसनाला मेंदूवर परिणाम करणारा वैद्यकीय आजार म्हणते. म्हणूनच “तू ठरवलंस तर सोडशील” असं म्हणून बहुतेक वेळा काही फरक पडत नाही. ही गोष्ट कुटुंबाला समजली की बोलण्याची पद्धतही बदलते आणि चिडचिडीऐवजी मदतीचा मार्ग दिसू लागतो.
कुटुंबाने काय करावं
शांत वेळ निवडा. नशेत असताना किंवा भांडणाच्या वेळी नाही, तर ते शुद्धीवर आणि शांत असताना बोला.
आरोप करण्याऐवजी काळजी सांगा. “तू वाईट आहेस” असं म्हणण्याऐवजी “तुझ्या तब्येतीची आणि घरातल्या शांततेची मला काळजी वाटते” असं सांगा.
प्रत्यक्ष घडलेल्या गोष्टी सांगा. उदाहरणार्थ, गेल्या आठवड्यात कामावर न जाणं किंवा मुलांसमोर झालेला वाद.
सगळं ओझं एकट्याने घेऊ नका. कुटुंबातील एखादी समजूतदार व्यक्ती किंवा त्यांचा जवळचा मित्र सोबत घ्या.
तज्ज्ञांचं मार्गदर्शन घ्या. व्यक्ती तयार नसली तरी कुटुंब आधी डॉक्टर किंवा समुपदेशकांशी बोलू शकतं.
स्वतःचीही काळजी घ्या. व्यसनाचा ताण पूर्ण कुटुंबावर येतो. कुटुंबासाठी समुपदेशन आणि सपोर्ट ग्रुप्सचाही उपयोग होतो.
काय टाळावं
सतत टोमणे, धमक्या किंवा अपमान. यामुळे ते अजून दूर जातात आणि लपवून पिऊ लागतात.
त्यांच्या चुका झाकणं, त्यांच्यासाठी बहाणे देणं किंवा दारूसाठी पैसे देणं.
डॉक्टरांशिवाय अचानक दारू बंद करायला लावणं. याचे धोके खाली सांगितले आहेत.
“हे शेवटचं” असं वचन वारंवार मान्य करून तेच चक्र सुरू ठेवणं.
अचानक दारू बंद केल्यास काय होऊ शकतं?
खूप दिवस आणि जास्त प्रमाणात दारू घेणाऱ्या व्यक्तीने अचानक दारू बंद केली, तर साधारण काही तासांतच हात थरथरणं, घाम येणं, झोप न लागणं आणि अस्वस्थता अशी लक्षणं सुरू होऊ शकतात. पहिल्या एक ते तीन दिवसांत ती तीव्र होऊ शकतात. काही जणांना भास, गोंधळ किंवा फिट (झटके) येणं असा गंभीर त्रासही होऊ शकतो. NIAAA च्या मते ही प्रक्रिया जीवघेणीही ठरू शकते. म्हणून दारू सोडण्याची प्रक्रिया डॉक्टरांच्या देखरेखीखालीच व्हावी.
मदत कधी घ्यावी?
दारूमुळे काम, तब्येत, पैसे किंवा नातेसंबंधांवर परिणाम होऊ लागला असेल, तर वाट पाहू नका. जितक्या लवकर मार्गदर्शन मिळतं, तितका पुढचा प्रवास सोपा होतो. तातडीने कोणाशी तरी बोलायचं असेल, तर टेली-मानस (14416) या मोफत हेल्पलाइनवर फोन करता येतो.
बीडमधील संकल्प व्यसनमुक्ती केंद्रात पूर्णवेळ डॉक्टर आणि समुपदेशक आहेत. पहिल्या फोनपासूनच आम्ही कुठल्याही दबावाशिवाय प्रामाणिक मार्गदर्शन करतो. तुम्ही कधीही फोन करू शकता किंवा WhatsApp वर मेसेज करू शकता.
संबंधित लेख
Expand to view in English
Alcohol addiction is a medical condition, not a lack of willpower. Families can help by talking calmly, showing care instead of blame, and seeking professional guidance. Stopping heavy drinking suddenly can be dangerous, so it should be done under a doctor’s supervision. Sankalp De-Addiction Centre in Beed has a full-time doctor and counsellors, and guides families from the very first phone call.
संदर्भ आणि स्रोत
या लेखातील माहिती खालील विश्वासार्ह स्रोतांवर आधारित आहे. अधिक माहितीसाठी ते नक्की वाचा.
NIAAA — Understanding Alcohol Use Disorder — दारूचं व्यसन हा मेंदूवर परिणाम करणारा वैद्यकीय आजार; लक्षणं, उपचार आणि दारू अचानक बंद करण्याचे धोके.
MedlinePlus (NIH) — Alcohol withdrawal — दारू अचानक बंद केल्यावर होणारी लक्षणं आणि त्यावरचे उपचार.
NIAAA Alcohol Treatment Navigator — Caretaker Support Resources — कुटुंबासाठी समुपदेशन आणि सपोर्ट ग्रुप्सची माहिती.
WHO — Alcohol (fact sheet) — दारू आणि अवलंबित्व; कुटुंबावर आणि कामावर होणारे परिणाम.
Tele-MANAS (आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार) — भारत सरकारची मोफत मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन, 14416.
संजय कुंबेफळकर
Author / लेखक
संस्थापक आणि प्रकल्प संचालक, संकल्प व्यसनमुक्ती केंद्र, बीड
तुमच्या कुटुंबात कोणाला मदतीची गरज आहे का?
फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा. आम्ही शांतपणे ऐकू आणि कुठल्याही दबावाशिवाय मार्गदर्शन करू.
सूचना: या लेखातील मजकूर संजय कुंबेफळकर यांचा अनुभव आणि मत असून तो वर दिलेल्या स्रोतांवर आधारित सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैद्यकीय, कायदेशीर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या सल्ल्याला पर्याय नाही. उपचार, औषधं आणि निर्णयांसाठी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. परिस्थिती तातडीची असेल तर 112 वर फोन करा किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा. फी, सुविधा आणि वेळापत्रक बदलू शकतात, म्हणून फोनवर खात्री करून घ्या.
