“मी फक्त कधीतरी घेतो” किंवा “माझं सगळं कंट्रोलमध्ये आहे” असं अनेकजण म्हणतात. मग खरं काय आहे? हे तपासण्यासाठी जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) तयार केलेली AUDIT (Alcohol Use Disorders Identification Test) ही दहा प्रश्नांची चाचणी जगभर वापरली जाते. ती इथे मराठीत देतोय. हे भाषांतर मी सोपं करून केलंय, ते अधिकृत भाषांतर नाही.
आधी: एक ड्रिंक म्हणजे किती?
AUDIT मध्ये एक ड्रिंक म्हणजे १० ग्रॅम शुद्ध अल्कोहोल, असं धरलं आहे. ढोबळ अंदाजासाठी: ४० टक्के ताकदीची दारू (व्हिस्की, रम, ब्रँडी) ३० मिलीचा एक छोटा पेग म्हणजे सुमारे १ ड्रिंक, आणि ६० मिलीचा मोठा पेग म्हणजे सुमारे २ ड्रिंक. बीअर आणि देशी दारूमध्ये अल्कोहोलचं प्रमाण वेगवेगळं असतं, त्यामुळे मोठी बाटली एकापेक्षा जास्त ड्रिंक असू शकते.
गेल्या एका वर्षाचा विचार करून उत्तर द्या
प्रत्येक प्रश्नाच्या उत्तराचे गुण लिहून ठेवा. प्रश्न ३ ते ८ साठी गुण असे आहेत: कधीच नाही = ०, महिन्यापेक्षा कमी वेळा = १, महिन्यातून एकदा = २, आठवड्यातून एकदा = ३, रोज किंवा जवळजवळ रोज = ४.
तुम्ही किती वेळा दारू पिता? (कधीच नाही = ०, महिन्यातून एकदा किंवा कमी = १, महिन्यातून २ ते ४ वेळा = २, आठवड्यातून २ ते ३ वेळा = ३, आठवड्यातून ४ किंवा जास्त वेळा = ४)
पिण्याच्या दिवशी साधारण किती ड्रिंक घेता? (१ किंवा २ = ०, ३ किंवा ४ = १, ५ किंवा ६ = २, ७ ते ९ = ३, १० किंवा जास्त = ४)
एकाच वेळी सहा किंवा जास्त ड्रिंक किती वेळा घेता?
एकदा पिण्यास सुरुवात केल्यावर थांबता न आल्याचं गेल्या वर्षात किती वेळा झालं?
दारूमुळे तुमच्याकडून अपेक्षित असलेली कामं किती वेळा राहिली?
जास्त पिऊन झाल्यानंतर, सकाळी सुरुवात करण्यासाठी पहिली दारू घ्यावी लागल्याचं किती वेळा झालं?
दारू प्यायल्यानंतर अपराधीपणा किंवा पश्चात्ताप वाटल्याचं किती वेळा झालं?
दारूमुळे आदल्या रात्री काय झालं ते आठवत नसल्याचं किती वेळा झालं?
तुमच्या दारू पिण्यामुळे तुम्हाला किंवा दुसऱ्या कोणाला इजा झाली आहे का? (नाही = ०, हो, पण गेल्या वर्षात नाही = २, हो, गेल्या वर्षात = ४)
नातेवाईक, मित्र, डॉक्टर किंवा आरोग्य कर्मचाऱ्याने तुमच्या दारू पिण्याबद्दल काळजी व्यक्त केली किंवा कमी करायला सांगितलं आहे का? (नाही = ०, हो, पण गेल्या वर्षात नाही = २, हो, गेल्या वर्षात = ४)
गुण मोजा: तुम्ही कोणत्या पातळीवर आहात?
दहा प्रश्नांचे गुण बेरीज करा. बेरीज ० ते ४० च्या दरम्यान येईल. WHO च्या AUDIT मार्गदर्शकानुसार गुणांची चार पातळी अशी आहेत:
० ते ७ गुण: कमी धोका. या पातळीवर फक्त दारूबद्दल माहिती पुरेशी मानली जाते.
८ ते १५ गुण: धोकादायक प्रमाण. इथे साधा सल्ला दिला जातो: दारू कमी करणं किंवा बंद करणं आणि डॉक्टरांशी बोलणं.
१६ ते १९ गुण: धोका जास्त. साध्या सल्ल्यासोबत थोडं समुपदेशन आणि पुढे नियमित तपासणी सुचवली जाते.
२० ते ४० गुण: व्यसन असण्याची शक्यता जास्त. तज्ज्ञांकडून संपूर्ण तपासणी आणि उपचार सुचवले जातात.
लक्षात ठेवा, ही चाचणी निदान नाही. ती फक्त संकेत देते. निदान डॉक्टरच करू शकतात.
गुण जास्त आले तर काय करावं?
सगळ्यात आधी, लाजू नका. गुण जास्त येणं म्हणजे तुम्ही वाईट माणूस आहात असं नाही. तुम्हाला मदतीची गरज आहे एवढंच त्याचा अर्थ आहे.
एक गोष्ट मात्र लक्षात ठेवा. जर तुम्ही रोज आणि भरपूर दारू पित असाल, तर अचानक पूर्ण बंद करू नका, कारण त्याचा गंभीर त्रास होऊ शकतो. आधी डॉक्टरांशी बोला.
तुम्हाला किंवा घरातल्या कोणाला जास्त गुण आले असतील तर आम्हाला फोन करा. आम्ही गोपनीयतेने मार्गदर्शन करू. मोफत मदत हवी असेल तर टेली-मानस 14416 आणि राष्ट्रीय व्यसनमुक्ती हेल्पलाइन 14446 आहेत.
संबंधित लेख
Expand to view in English
Is my drinking a problem? The WHO's AUDIT (Alcohol Use Disorders Identification Test) has 10 questions about the last year; questions are scored 0 to 4, except questions 9 and 10 which score 0, 2 or 4. Total scores: 0-7 low risk (alcohol education), 8-15 hazardous (simple advice), 16-19 harmful (simple advice plus brief counselling and monitoring), 20-40 possible dependence (referral to a specialist for evaluation and treatment). This Marathi version is a simplified, unofficial translation and the test is a screening tool, not a diagnosis. If you drink heavily every day, do not stop suddenly without speaking to a doctor.
संदर्भ आणि स्रोत
या लेखातील माहिती खालील विश्वासार्ह स्रोतांवर आधारित आहे. अधिक माहितीसाठी ते नक्की वाचा.
WHO — AUDIT: The Alcohol Use Disorders Identification Test — चाचणीचं अधिकृत मार्गदर्शक पुस्तक.
AUDIT: Guidelines for Use in Primary Health Care (WHO / PAHO) — दहा प्रश्न, गुणांची पद्धत आणि चार पातळ्यांनुसार सुचवलेला सल्ला.
NAPDDR आणि राष्ट्रीय व्यसनमुक्ती हेल्पलाइन 14446 (सामाजिक न्याय मंत्रालय) — सरकारची व्यसनमुक्ती योजना, अनुदानित पुनर्वसन केंद्रे (IRCA) आणि टोल फ्री हेल्पलाइन 14446.
Tele-MANAS (आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार) — मोफत मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन, 14416.
संजय कुंबेफळकर
Author / लेखक
संस्थापक आणि प्रकल्प संचालक, संकल्प व्यसनमुक्ती केंद्र, बीड
तुमच्या कुटुंबात कोणाला मदतीची गरज आहे का?
फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा. आम्ही शांतपणे ऐकू आणि कुठल्याही दबावाशिवाय मार्गदर्शन करू.
सूचना: या लेखातील मजकूर संजय कुंबेफळकर यांचा अनुभव आणि मत असून तो वर दिलेल्या स्रोतांवर आधारित सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैद्यकीय, कायदेशीर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या सल्ल्याला पर्याय नाही. उपचार, औषधं आणि निर्णयांसाठी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. परिस्थिती तातडीची असेल तर 112 वर फोन करा किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा. फी, सुविधा आणि वेळापत्रक बदलू शकतात, म्हणून फोनवर खात्री करून घ्या.
