“टेन्शन आहे म्हणून पितो”, “झोप येत नाही म्हणून घेतो”, असं अनेकजण सांगतात. मग हे दारूमुळे होतंय की मनाच्या त्रासामुळे? बरेचदा दोन्ही एकमेकांना वाढवत असतात. म्हणूनच हे समजून घेणं महत्त्वाचं आहे.
संशोधन काय सांगतं?
अमेरिकेच्या NIDA नुसार व्यसन असलेल्या लोकांना इतर मानसिक आजारही असण्याचं प्रमाण जास्त असतं. व्यसनामुळे काही मानसिक आजार सुरू होऊ शकतात किंवा वाढू शकतात. तसंच जनुकं, व्यक्तीचा स्वभाव आणि सामाजिक परिस्थिती अशी काही सारखी कारणं व्यसन आणि मानसिक आजार, दोन्हींना कारणीभूत ठरू शकतात.
ही चिन्हं दिसली तर लक्ष द्या
सतत उदास किंवा रिकामं वाटणं
बेचैनी, घबराहट किंवा सतत चिंता
चिडचिड आणि राग
झोप बिघडणं
एकाग्रता न होणं
लोकांपासून दूर राहणं
“सगळं संपवावं” असे विचार
दोन्हींवर एकत्र उपचार का?
NIDA च्या मते व्यसन आणि इतर मानसिक आजार सोबत असण्याचं प्रमाण जास्त असल्यामुळे दोन्ही एकाच वेळी ओळखून त्यावर उपचार करणं गरजेचं आहे. संशोधनानुसार एकत्रित उपचारांमुळे आरोग्याचे परिणाम चांगले मिळतात. म्हणजे फक्त दारू बंद करून चालत नाही, मनाच्या त्रासाकडेही लक्ष द्यावं लागतं.
आमच्या केंद्रात दारू, अमली पदार्थ आणि गुटख्यासोबतच उदासीनता, चिंता, भीती आणि एकाग्रतेचा अभाव अशा मानसिक आरोग्याच्या त्रासांसाठीही मार्गदर्शन आणि उपचार दिले जातात.
आत्महत्येचे विचार येत असतील तर
जर तुम्हाला किंवा तुमच्या घरातल्या कोणाला स्वतःला इजा करण्याचे किंवा जीव देण्याचे विचार येत असतील, तर एकटे राहू नका. लगेच कोणाशी तरी बोला. टेली-मानस 14416 ही मोफत हेल्पलाइन आहे. परिस्थिती तातडीची असेल तर 112 वर फोन करा किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा.
कुटुंबाने काय करावं?
दोष देण्यापेक्षा समजून घ्या. “तू पितोस म्हणून असं झालं” असं सतत म्हणू नका.
डॉक्टरांना दोन्ही गोष्टी सांगा: दारू किती घेतली जाते आणि मनाचा त्रास काय आहे.
दारूने मन शांत होतं असं रुग्ण म्हणत असेल, तर त्याला मदतीचे दुसरे मार्ग दाखवा: बोलणं, समुपदेशन, व्यायाम आणि झोपेची शिस्त.
NIAAA ने केंद्राला विचारण्यासाठी सुचवलेल्या १० प्रश्नांत “इतर मानसिक आणि वैद्यकीय समस्यांसाठी तुमच्याकडे काय व्यवस्था आहे?” हा प्रश्न आहे. कोणत्याही केंद्राला तो जरूर विचारा. आमच्याशी बोलायचं असेल तर फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा.
संबंधित लेख
Expand to view in English
Alcohol and depression or anxiety often occur together. According to NIDA, people with substance use disorders often have other mental disorders; substance use can contribute to developing mental disorders and make them worse, and shared risk factors such as genes, personal characteristics and social environment can contribute to both. NIDA says integrated treatment of both leads to better outcomes. Signs to watch: persistent low mood, restlessness or constant worry, irritability, poor sleep, trouble concentrating, withdrawing from people. If you or someone at home has thoughts of self-harm, do not stay alone: call Tele-MANAS 14416 or the emergency number 112. Sankalp offers guidance and treatment for both addiction and mental-health problems such as depression, anxiety and fear.
संदर्भ आणि स्रोत
या लेखातील माहिती खालील विश्वासार्ह स्रोतांवर आधारित आहे. अधिक माहितीसाठी ते नक्की वाचा.
NIDA — Co-Occurring Disorders and Health Conditions — व्यसन आणि इतर मानसिक आजार सोबत असण्याचं प्रमाण आणि एकत्रित उपचारांचं महत्त्व.
NIAAA — Ten Questions for Alcohol Treatment Programs — उपचार केंद्राला विचारण्याचे १० प्रश्न: खर्चाचा अंदाज, वैयक्तिक उपचार आराखडा, रिलॅप्स आणि उपचारानंतरचा आधार.
Tele-MANAS (आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार) — मोफत मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन, 14416.
संजय कुंबेफळकर
Author / लेखक
संस्थापक आणि प्रकल्प संचालक, संकल्प व्यसनमुक्ती केंद्र, बीड
तुमच्या कुटुंबात कोणाला मदतीची गरज आहे का?
फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा. आम्ही शांतपणे ऐकू आणि कुठल्याही दबावाशिवाय मार्गदर्शन करू.
सूचना: या लेखातील मजकूर संजय कुंबेफळकर यांचा अनुभव आणि मत असून तो वर दिलेल्या स्रोतांवर आधारित सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैद्यकीय, कायदेशीर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या सल्ल्याला पर्याय नाही. उपचार, औषधं आणि निर्णयांसाठी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. परिस्थिती तातडीची असेल तर 112 वर फोन करा किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा. फी, सुविधा आणि वेळापत्रक बदलू शकतात, म्हणून फोनवर खात्री करून घ्या.
