“आजपासून दारू बंद!” असा निर्णय घरातल्या माणसाने घेतला की कुटुंबाला खूप आनंद होतो. पण जो माणूस रोज आणि भरपूर दारू पितो, त्याने अचानक एकदम बंद केली तर शरीर काही वेळा गंभीर प्रतिक्रिया देतं. हे मला सुरुवातीलाच सांगायचं आहे, कारण घरी बसून दारू सोडवण्याचा प्रयत्न काही वेळा धोकादायक ठरू शकतो.
काय आणि कधी सुरू होतं?
अमेरिकेच्या राष्ट्रीय वैद्यकीय ग्रंथालयाच्या MedlinePlus या माहितीनुसार, दारू बंद केल्याचा त्रास साधारणपणे शेवटच्या दारूनंतर ८ तासांच्या आत सुरू होतो, पण काही वेळा काही दिवसांनीही दिसू शकतो. तो साधारण २४ ते ७२ तासांत सर्वांत जास्त असतो, आणि काही वेळा आठवडेही चालू राहू शकतो.
सौम्य लक्षणं
चिंता, अस्वस्थता, उदासी, चिडचिड आणि सारखे बदलणारे मूड
हात किंवा शरीर थरथरणं
घाम येणं आणि त्वचा चिकट होणं
डोकेदुखी
झोप न येणं आणि भयानक स्वप्नं
मळमळ, उलट्या आणि भूक न लागणं
हृदयाची गती वाढणं
थकवा आणि नीट विचार न करता येणं
गंभीर लक्षणं: डिलिरियम ट्रेमेन्स
सगळ्यांना असा त्रास होत नाही, पण काहींना अतिशय गंभीर त्रास होऊ शकतो. त्याला डिलिरियम ट्रेमेन्स (Delirium tremens) म्हणतात. त्यात हे होऊ शकतं:
अचानक तीव्र गोंधळ
ताप
नसलेल्या गोष्टी दिसणं किंवा जाणवणं (भास)
फिट येणं
अस्वस्थता आणि तीव्र चिडचिड
लगेच काय करावं?
MedlinePlus सांगतं की दारू बंद केल्याचा त्रास होतोय असं वाटलं, विशेषतः जर माणूस रोज दारू पित होता आणि नुकतीच बंद केली असेल, तर लगेच डॉक्टरांशी संपर्क साधा किंवा रुग्णालयात जा. फिट येणं, ताप, तीव्र गोंधळ, भास किंवा अनियमित हृदयाचे ठोके असं काही झालं तर जवळच्या आपत्कालीन क्रमांकावर (भारतात 112) फोन करा किंवा तातडीने रुग्णालयात न्या.
डॉक्टरांची देखरेख का हवी?
दारू सोडवताना रुग्णावर सतत लक्ष ठेवावं लागतं. MedlinePlus सांगतं की या काळात कोणीतरी रुग्णासोबत राहून त्याच्यावर नजर ठेवली पाहिजे. केंद्रात डॉक्टर आणि प्रशिक्षित माणसं असल्यामुळे त्रास वाढला तर लगेच उपचार करता येतात. घरी हे अवघड असतं.
आमच्याकडे डॉक्टरांचा राऊंड रोज होतो आणि डॉक्टर केंद्राच्या इमारतीतच राहतात, त्यामुळे रात्रीही ते उपलब्ध असतात. केंद्र दिवसरात्र सुरू असतं आणि आमची स्वतःची रुग्णवाहिकाही आहे.
डिटॉक्स म्हणजे उपचार संपला असं नाही
NIDA च्या मते वैद्यकीय मदतीने केलेलं डिटॉक्स हा उपचाराचा फक्त पहिला टप्पा असतो, आणि त्याने एकट्याने दीर्घकाळचा बदल होत नाही. म्हणून त्रास कमी झाल्यानंतरही समुपदेशन आणि पाठपुरावा चालू ठेवावा.
कुटुंबाने काय करू नये
रोज भरपूर पिणाऱ्या माणसाला घरी कोंडून अचानक दारू बंद करायला लावू नका.
कोणतंही औषध डॉक्टरांना न विचारता किंवा गुपचूप देऊ नका.
“हळूहळू कमी कर” असं स्वतःच ठरवून घरी उपचार करण्यापेक्षा आधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
घरात असा प्रसंग असेल तर आम्हाला फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा, आम्ही मार्गदर्शन करू. परिस्थिती तातडीची असेल तर आधी रुग्णालयात किंवा 112 वर संपर्क करा. टेली-मानस 14416 आणि राष्ट्रीय व्यसनमुक्ती हेल्पलाइन 14446 या मोफत सेवाही आहेत.
संबंधित लेख
Expand to view in English
What happens when someone who drinks heavily stops suddenly? According to MedlinePlus, withdrawal symptoms usually start within 8 hours of the last drink (sometimes days later), peak at 24 to 72 hours and can last for weeks. Mild symptoms include anxiety, shaking, sweating, headache, insomnia and nausea. Severe withdrawal (delirium tremens) can cause confusion, fever, hallucinations and seizures, and needs emergency care. Withdrawal should happen under medical supervision, and detox is only the first stage of treatment (NIDA). Do not try to stop a heavy drinker suddenly at home without a doctor; call a doctor or emergency services (112 in India) if severe symptoms appear.
संदर्भ आणि स्रोत
या लेखातील माहिती खालील विश्वासार्ह स्रोतांवर आधारित आहे. अधिक माहितीसाठी ते नक्की वाचा.
MedlinePlus — Alcohol withdrawal — लक्षणं कधी सुरू होतात, किती काळ चालतात, गंभीर लक्षणं आणि केव्हा आपत्कालीन मदत घ्यावी.
NIDA — Principles of Drug Addiction Treatment: A Research-Based Guide — उपचाराचा काळ, डिटॉक्स हा फक्त पहिला टप्पा, पाठपुरावा आणि रिलॅप्सबद्दल संशोधनावर आधारित मार्गदर्शन.
NAPDDR आणि राष्ट्रीय व्यसनमुक्ती हेल्पलाइन 14446 (सामाजिक न्याय मंत्रालय) — सरकारची व्यसनमुक्ती योजना, अनुदानित पुनर्वसन केंद्रे (IRCA) आणि टोल फ्री हेल्पलाइन 14446.
Tele-MANAS (आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार) — मोफत मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन, 14416.
संजय कुंबेफळकर
Author / लेखक
संस्थापक आणि प्रकल्प संचालक, संकल्प व्यसनमुक्ती केंद्र, बीड
तुमच्या कुटुंबात कोणाला मदतीची गरज आहे का?
फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा. आम्ही शांतपणे ऐकू आणि कुठल्याही दबावाशिवाय मार्गदर्शन करू.
सूचना: या लेखातील मजकूर संजय कुंबेफळकर यांचा अनुभव आणि मत असून तो वर दिलेल्या स्रोतांवर आधारित सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैद्यकीय, कायदेशीर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या सल्ल्याला पर्याय नाही. उपचार, औषधं आणि निर्णयांसाठी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. परिस्थिती तातडीची असेल तर 112 वर फोन करा किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा. फी, सुविधा आणि वेळापत्रक बदलू शकतात, म्हणून फोनवर खात्री करून घ्या.
