अनेक कुटुंबांच्या मनात हा प्रश्न येतो: “चहामध्ये किंवा जेवणात टाकायचं असं एखादं औषध आहे का, म्हणजे त्याला कळायला नको आणि दारू सुटेल?” कुटुंबाची धडपड मला समजते. पण या मार्गाबद्दल मला स्पष्ट आणि ठाम सांगावंसं वाटतं: हे धोकादायक आहे.
अधिकृत औषध-माहिती काय सांगते?
दारूचं व्यसन सोडवण्यासाठी डॉक्टर काही वेळा डिसल्फिराम (Disulfiram, ब्रँड नाव अँटाब्यूज) हे औषध वापरतात. या औषधाच्या अधिकृत लेबलवर (अमेरिकेच्या DailyMed संकेतस्थळावर उपलब्ध) अगदी वरती ठळक इशारा आहे: हे औषध दारूच्या नशेत असलेल्या रुग्णाला किंवा त्याच्या पूर्ण माहितीशिवाय कधीही देऊ नये. आणि डॉक्टरांनी नातेवाईकांनाही तसं सांगावं.
लेबलनुसार रुग्णाला या औषधाचा दारूशी होणारा परिणाम पूर्णपणे सांगितलेला असला पाहिजे. तसंच हे औषध घेतल्यानंतर १४ दिवसांपर्यंतही दारूबरोबर प्रतिक्रिया होऊ शकते.
प्रतिक्रिया किती गंभीर असू शकते?
लेबलनुसार या औषधासोबत अगदी थोडी दारू घेतली तरी चेहरा लाल होणं, डोकं आणि मानेत ठसठस, तीव्र डोकेदुखी, श्वास घेण्यास त्रास, मळमळ, भरपूर उलट्या, घाम, छातीत दुखणं, धडधड, रक्तदाब कमी होणं, चक्कर आणि गोंधळ असे त्रास होतात. गंभीर प्रतिक्रियेत श्वासोच्छ्वास मंदावणं, हृदयाच्या ठोक्यांमध्ये गडबड, हृदयविकाराचा झटका, बेशुद्धी, फिट आणि मृत्यूही होऊ शकतो.
म्हणजे रुग्णाला काहीच माहीत नसेल, तर तो नेहमीप्रमाणे दारू पिऊन अशा धोकादायक स्थितीत सापडू शकतो. हा धोका कुटुंबाने स्वतः ओढवून घेण्यासारखा आहे.
नाव नसलेल्या पावडर आणि “गॅरंटीच्या” औषधांचं काय?
ज्या औषधावर नाव, कंपनी, घटक आणि डॉक्टरांचा सल्ला नाही, अशी कोणतीही पावडर किंवा थेंब रुग्णाला देऊ नका. आत नेमकं काय आहे हे तुम्हालाच माहीत नसतं, मग त्याचा रुग्णावर काय परिणाम होईल हेही माहीत नसतं.
मग सुरक्षित मार्ग कोणता?
आधी रुग्णाशी शांतपणे बोला. तुम्ही त्याची काळजी करता हे त्याला कळू द्या.
डॉक्टर किंवा व्यसनमुक्ती केंद्राचा सल्ला घ्या.
औषध द्यायचं असेल तर ते रुग्णाच्या माहितीने आणि संमतीने, डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली.
समुपदेशन आणि कुटुंबाचा सहभाग.
NIAAA ने केंद्राला विचारण्यासाठी सुचवलेल्या १० प्रश्नांतही असं आहे की, गरज असेल तर योग्य औषध लिहून देण्याची व्यवस्था केंद्राकडे आहे का, हे विचारा.
आमच्याकडे औषधं डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच, ठरलेल्या वेळी दिली जातात, आणि कुटुंबानं विचारलं तर कोणती औषधं सुरू आहेत हे आम्ही सांगतो. रुग्णाशी कसं बोलावं हे समजत नसेल तर फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा.
संबंधित लेख
Expand to view in English
Can you stop someone's drinking by secretly putting medicine in their tea or food? No. The official US label of disulfiram (Antabuse), a medicine doctors sometimes use for alcohol dependence, carries a boxed warning: it should never be given to a patient who is intoxicated or without his full knowledge, and the physician should instruct relatives accordingly. The label says that even small amounts of alcohol with disulfiram can cause flushing, severe headache, vomiting, chest pain and low blood pressure, and in severe cases cardiovascular collapse, convulsions and death, and that a reaction can occur up to 14 days after the dose. Never give unlabelled powders or drops. Speak to the person, and involve a doctor.
संदर्भ आणि स्रोत
या लेखातील माहिती खालील विश्वासार्ह स्रोतांवर आधारित आहे. अधिक माहितीसाठी ते नक्की वाचा.
Antabuse (disulfiram) — official drug label (DailyMed, US National Library of Medicine) — ठळक इशारा, रुग्णाला पूर्ण माहिती देण्याची अट, १४ दिवसांपर्यंत प्रतिक्रियेचा धोका आणि दारूसोबतच्या प्रतिक्रियेचं वर्णन.
NIAAA — Ten Questions for Alcohol Treatment Programs — उपचार केंद्राला विचारण्याचे १० प्रश्न: खर्चाचा अंदाज, वैयक्तिक उपचार आराखडा, रिलॅप्स आणि उपचारानंतरचा आधार.
NAPDDR आणि राष्ट्रीय व्यसनमुक्ती हेल्पलाइन 14446 (सामाजिक न्याय मंत्रालय) — सरकारची व्यसनमुक्ती योजना, अनुदानित पुनर्वसन केंद्रे (IRCA) आणि टोल फ्री हेल्पलाइन 14446.
Tele-MANAS (आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार) — मोफत मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन, 14416.
संजय कुंबेफळकर
Author / लेखक
संस्थापक आणि प्रकल्प संचालक, संकल्प व्यसनमुक्ती केंद्र, बीड
तुमच्या कुटुंबात कोणाला मदतीची गरज आहे का?
फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा. आम्ही शांतपणे ऐकू आणि कुठल्याही दबावाशिवाय मार्गदर्शन करू.
सूचना: या लेखातील मजकूर संजय कुंबेफळकर यांचा अनुभव आणि मत असून तो वर दिलेल्या स्रोतांवर आधारित सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैद्यकीय, कायदेशीर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या सल्ल्याला पर्याय नाही. उपचार, औषधं आणि निर्णयांसाठी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. परिस्थिती तातडीची असेल तर 112 वर फोन करा किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा. फी, सुविधा आणि वेळापत्रक बदलू शकतात, म्हणून फोनवर खात्री करून घ्या.
