नकार का येतो?
“मला काहीच प्रॉब्लेम नाही” किंवा “मी केंद्रात येणार नाही” असं ऐकल्यावर कुटुंब हतबल होतं. पण हा नकार अगदी सामान्य आहे. त्यामागे बहुतेक वेळा काही कारणं असतात:
केंद्र म्हणजे कैदेसारखं ठिकाण असेल, अशी भीती.
लोक काय म्हणतील, ही लाज.
“मी स्वतः सोडू शकतो” हा विश्वास.
दारू सोडताना होणाऱ्या त्रासाची भीती.
कामाची, पैशांची आणि कुटुंबाची काळजी.
म्हणजेच नकार म्हणजे शेवट नाही. तो बहुतेक वेळा भीतीचा आवाज असतो.
बोलण्याआधी तयारी करा
शांत वेळ आणि शांत जागा निवडा. नशेत असताना बोलू नका.
घरातल्या एकाच समजूतदार व्यक्तीने बोलावं. सगळ्यांनी मिळून दबाव आणू नये.
पहिल्याच संवादात होकार मिळवण्याचा आग्रह धरू नका. ध्येय एवढंच ठेवा की बोलणं सुरू व्हावं.
काय बोलावं आणि काय टाळावं
“तुझ्यामुळे घरात किती त्रास होतो” असं म्हणण्याऐवजी “मला तुझी काळजी वाटते आणि तुला एकटं सोडायचं नाही” असं म्हणा. त्यांना कशाची भीती वाटते हे विचारा आणि ते मन लावून ऐका.
लहान पर्याय द्या: आधी डॉक्टरांशी बोलू, किंवा केंद्र एकदा जाऊन बघू.
धमक्या, अपमान आणि जुन्या चुकांची आठवण करून देणं टाळा.
फसवून किंवा जबरदस्तीने नेऊ नका. त्यामुळे विश्वास तुटतो आणि पुढचा उपचार कठीण होतो.
केंद्र आधी पाहून येणं
अनेकांच्या मनात पुनर्वसन केंद्र म्हणजे कठोर वागणूक अशी भीती असते. संकल्पमध्ये प्रत्येकाला रुग्णासारखी वागणूक मिळते, कैद्यासारखी नाही. स्वच्छ खोली, चांगलं जेवण आणि पूर्णवेळ डॉक्टरांची वैद्यकीय देखरेख दिली जाते. तुमचं कुटुंब कधीही येऊन ही जागा स्वतः पाहू शकतं.
व्यक्ती तयार नसेल तरी तुम्ही सुरुवात करू शकता
पहिला फोन करायला त्यांची परवानगी लागत नाही. आम्हाला परिस्थिती सांगा. आमची टीम तुम्हाला पुढचं योग्य पाऊल समजावून सांगेल. प्रौढ व्यक्तीला तिच्या संमतीशिवाय दाखल करणं मानसिक आरोग्य सेवा कायदा, २०१७ अंतर्गत फक्त ठराविक अटींवरच शक्य असतं, म्हणून आधी संवाद आणि संमती हाच योग्य मार्ग आहे. आज तुम्ही जिथे आहात, तिथूनच अनेक कुटुंबांनी सुरुवात केली आहे.
संशोधनही हेच सांगतं. अमेरिकेची NIDA ही संस्था म्हणते की कुटुंबाचं प्रोत्साहन उपचारात प्रवेश, उपचारात टिकून राहणं आणि यश वाढवू शकतं. तसंच जितक्या लवकर उपचार सुरू होतात, तितके चांगले परिणाम मिळण्याची शक्यता वाढते. मात्र फसवणूक किंवा जबरदस्ती न करता, स्पष्ट आणि आदराने बोला. तातडीने कोणाशी बोलायचं असल्यास टेली-मानस 14416 ही मोफत हेल्पलाइनही उपलब्ध आहे.
संबंधित लेख
Expand to view in English
When someone refuses to join a de-addiction centre, the reason is often fear, shame, or confidence that they can quit alone. Choose a calm moment, express care instead of blame, offer small first steps such as speaking to a doctor or visiting the centre, and avoid deception or force. Families can start getting guidance even if the person is not ready yet.
संदर्भ आणि स्रोत
या लेखातील माहिती खालील विश्वासार्ह स्रोतांवर आधारित आहे. अधिक माहितीसाठी ते नक्की वाचा.
NIDA — Principles of Drug Addiction Treatment: A Research-Based Guide — कुटुंबाचं प्रोत्साहन आणि लवकर उपचाराचे फायदे.
NIAAA — Treatment for Alcohol Problems: Finding and Getting Help — उपचारांचे प्रकार आणि योग्य मदत कशी शोधावी.
NIAAA Alcohol Treatment Navigator — Caretaker Support Resources — कुटुंबासाठी समुपदेशन आणि सपोर्ट ग्रुप्सची माहिती.
Tele-MANAS (आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार) — भारत सरकारची मोफत मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन, 14416.
संजय कुंबेफळकर
Author / लेखक
संस्थापक आणि प्रकल्प संचालक, संकल्प व्यसनमुक्ती केंद्र, बीड
तुमच्या कुटुंबात कोणाला मदतीची गरज आहे का?
फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा. आम्ही शांतपणे ऐकू आणि कुठल्याही दबावाशिवाय मार्गदर्शन करू.
सूचना: या लेखातील मजकूर संजय कुंबेफळकर यांचा अनुभव आणि मत असून तो वर दिलेल्या स्रोतांवर आधारित सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैद्यकीय, कायदेशीर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या सल्ल्याला पर्याय नाही. उपचार, औषधं आणि निर्णयांसाठी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. परिस्थिती तातडीची असेल तर 112 वर फोन करा किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा. फी, सुविधा आणि वेळापत्रक बदलू शकतात, म्हणून फोनवर खात्री करून घ्या.
