घरातल्या व्यक्तीसाठी केंद्र शोधणारं प्रत्येक कुटुंब पहिल्याच फोनवर विचारतं: “खर्च किती येईल?” हा प्रश्न अगदी योग्य आहे, आणि त्याचं स्पष्ट उत्तर मिळालंच पाहिजे. म्हणून मी इथे आमचा खर्च आणि कोणत्याही केंद्राचा खर्च कसा तपासायचा, हे सांगतोय.
आमच्याकडे खर्च किती येतो?
आमच्याकडे सामान्य उपचारासाठी सुमारे ₹१५,००० प्रति महिना येतो. यात स्वच्छ खोली, जेवण, डॉक्टरांची वैद्यकीय देखरेख आणि समुपदेशन येतं. कुटुंबाची परिस्थिती समजून घेऊन आम्ही बोलून फी ठरवतो. स्वतंत्र खोली आणि अधिक सोयी हव्या असतील तर प्रीमियम पर्याय आहे. त्याचं शुल्क वेगळं असतं आणि ते आम्ही फोनवर सांगतो.
आमच्या अनुभवात बहुतेकांना एक ते तीन महिने लागतात. म्हणजे एकूण खर्च साधारण ₹१५,००० ते ₹४५,००० च्या आसपास येऊ शकतो. हा फक्त अंदाज आहे, कारण प्रत्येक रुग्णाचा काळ वेगळा असतो. फीमध्ये नेमकं काय येतं आणि वेगळं काय लागू शकतं, हे आम्ही पहिल्या फोनवरच स्पष्ट सांगतो.
खर्च कशावर अवलंबून असतो?
उपचाराचा काळ: व्यसन किती जुनं आहे आणि रुग्ण किती लवकर सावरतो, यावर महिने ठरतात.
खोलीचा प्रकार: सामान्य उपचार की स्वतंत्र खोली.
वैद्यकीय गरज: दारू बंद केल्यावर होणारा त्रास किंवा इतर आजार असतील तर डॉक्टरांचं लक्ष जास्त लागतं.
कोणत्याही केंद्राला फी विचारताना हे नक्की विचारा
महिन्याची फी किती, आणि साधारण किती महिन्यांसाठी?
फीमध्ये काय काय येतं आणि कोणत्या गोष्टींचे पैसे वेगळे द्यावे लागतात?
पैसे कधी आणि कसे द्यायचे, आणि त्याची पावती मिळेल का?
उपचार मध्येच थांबवला तर उरलेले पैसे परत मिळतात का?
अमेरिकेच्या NIAAA ने केंद्राला विचारण्यासाठी जे १० प्रश्न सुचवले आहेत, त्यातही “उपचाराच्या खर्चाचा अंदाज देता येईल का?” हा प्रश्न आहे. केंद्र हे सहज सांगत असेल, तर ते चांगलं चिन्ह आहे.
या गोष्टींपासून सावध राहा
फी सांगायला टाळाटाळ करणं.
पहिल्याच दिवशी मोठी रक्कम रोख मागणं आणि पावती न देणं.
“१०-१५ दिवसांत १०० टक्के सुटका” असं सांगून मोठी रक्कम घेणं.
फक्त पहिल्या महिन्याचा विचार करू नका
NIDA च्या मार्गदर्शनानुसार ९० दिवसांपेक्षा कमी काळाचा उपचार मर्यादित परिणाम देतो. तसंच गहन उपचारानंतर कमी तीव्रतेचा पाठपुरावा आणि साथ असावी. म्हणून खर्चाचा विचार करताना फक्त पहिल्या महिन्याची फी बघू नका, पुढच्या काळातील पाठपुरावा आणि कुटुंबासाठी मार्गदर्शन याचाही विचार करा. आमच्याकडे उपचार संपल्यानंतरही कुटुंबाला मार्गदर्शन मिळतं.
सरकारी आणि मोफत पर्याय
पैशांमुळे कोणाचा उपचार थांबू नये, म्हणून हेही सांगतो. हे सरकारी पर्याय आहेत:
जिल्हा रुग्णालय: राष्ट्रीय मानसिक आरोग्य कार्यक्रमांतर्गत (DMHP) जिल्हा रुग्णालयांत मानसिक आजारांसाठी बाह्यरुग्ण, आंतररुग्ण आणि पाठपुरावा सेवा देण्याचं उद्दिष्ट आहे. आधी चौकशी करा.
NAPDDR योजना: सामाजिक न्याय मंत्रालयाच्या या योजनेतून काही संस्थांना व्यसनमुक्ती आणि पुनर्वसन केंद्रे (IRCA) चालवण्यासाठी सरकारी अनुदान मिळतं. त्यांची यादी मंत्रालयाच्या संकेतस्थळावर आहे.
राष्ट्रीय व्यसनमुक्ती हेल्पलाइन 14446 (टोल फ्री): माहिती आणि मार्गदर्शनासाठी.
टेली-मानस 14416: मोफत मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन.
सरकारी सेवांमध्ये जागा, वेळ आणि सुविधा वेगळ्या असू शकतात. आधी चौकशी करून तुमच्या परिस्थितीला काय योग्य आहे ते ठरवा. आमच्याकडे यायचं असेल तर फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा. फी आम्ही तुमच्याशी बोलून ठरवतो.
संबंधित लेख
Expand to view in English
How much does a de-addiction centre cost? At Sankalp, standard treatment is about ₹15,000 per month, agreed with the family; it covers a clean room, meals, medical supervision by doctors and counselling. A premium option with a separate room is priced separately. Most patients need one to three months. Ask any centre what the fee includes, what costs extra, how and when to pay, and whether unused fees are refunded. NIDA notes that treatment shorter than 90 days has limited effectiveness and that continuing care should follow. Government options include district hospital mental health services, NAPDDR-funded rehabilitation centres, the 14446 de-addiction helpline and Tele-MANAS (14416).
संदर्भ आणि स्रोत
या लेखातील माहिती खालील विश्वासार्ह स्रोतांवर आधारित आहे. अधिक माहितीसाठी ते नक्की वाचा.
NIAAA — Ten Questions for Alcohol Treatment Programs — उपचार केंद्राला विचारण्याचे १० प्रश्न: खर्चाचा अंदाज, वैयक्तिक उपचार आराखडा, रिलॅप्स आणि उपचारानंतरचा आधार.
NIDA — Principles of Drug Addiction Treatment: A Research-Based Guide — उपचाराचा काळ, डिटॉक्स हा फक्त पहिला टप्पा, पाठपुरावा आणि रिलॅप्सबद्दल संशोधनावर आधारित मार्गदर्शन.
NAPDDR आणि राष्ट्रीय व्यसनमुक्ती हेल्पलाइन 14446 (सामाजिक न्याय मंत्रालय) — सरकारची व्यसनमुक्ती योजना, अनुदानित पुनर्वसन केंद्रे (IRCA) आणि टोल फ्री हेल्पलाइन 14446.
राष्ट्रीय मानसिक आरोग्य कार्यक्रम (DGHS, आरोग्य मंत्रालय) — जिल्हा मानसिक आरोग्य कार्यक्रम (DMHP) आणि जिल्हा रुग्णालयांतील सेवा.
Tele-MANAS (आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार) — मोफत मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन, 14416.
संजय कुंबेफळकर
Author / लेखक
संस्थापक आणि प्रकल्प संचालक, संकल्प व्यसनमुक्ती केंद्र, बीड
तुमच्या कुटुंबात कोणाला मदतीची गरज आहे का?
फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा. आम्ही शांतपणे ऐकू आणि कुठल्याही दबावाशिवाय मार्गदर्शन करू.
सूचना: या लेखातील मजकूर संजय कुंबेफळकर यांचा अनुभव आणि मत असून तो वर दिलेल्या स्रोतांवर आधारित सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैद्यकीय, कायदेशीर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या सल्ल्याला पर्याय नाही. उपचार, औषधं आणि निर्णयांसाठी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. परिस्थिती तातडीची असेल तर 112 वर फोन करा किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा. फी, सुविधा आणि वेळापत्रक बदलू शकतात, म्हणून फोनवर खात्री करून घ्या.
