कुटुंबं विचारतात: “सर, किती दिवसांत तो ठीक होईल?” याचं सोपं उत्तर नाही, पण प्रामाणिक उत्तर आहे: एका आकड्यात ते सांगता येत नाही, आणि जो कोणी “१० दिवसांत १०० टक्के” असं सांगतो, त्यावर विश्वास ठेवू नका.
संशोधन काय सांगतं?
अमेरिकेची NIDA ही संस्था सांगते की प्रत्येक रुग्ण वेगळ्या वेगाने सावरतो, म्हणून उपचाराचा काळ आधीच ठरवता येत नाही. पण निवासी किंवा बाह्यरुग्ण उपचारात ९० दिवसांपेक्षा कमी काळ सहभागी होणं मर्यादित परिणाम देतं, आणि चांगले परिणाम टिकवण्यासाठी त्यापेक्षा जास्त काळाचा उपचार सुचवला जातो. NIDA असंही म्हणते की बहुतेक व्यसनींना वापर लक्षणीयरीत्या कमी करण्यासाठी किमान ३ महिने उपचाराची गरज असते.
मग १० किंवा ३० दिवसांचे कोर्स का असतात?
कारण पहिला टप्पा, म्हणजे डॉक्टरांच्या देखरेखीखालचं डिटॉक्स, काही दिवसांत होऊ शकतो. पण NIDA च्या मते तो उपचाराचा फक्त पहिला टप्पा असतो, आणि त्याने एकट्याने दीर्घकाळचा बदल होत नाही. शरीर सावरलं की माणसाला बरं वाटतं आणि कुटुंबाला वाटतं की काम झालं. पण खरं काम त्यानंतर सुरू होतं: सवयी, विचार, मित्र, ताणतणाव आणि घरातली नाती.
आमच्याकडे साधारण किती काळ लागतो?
आमच्या अनुभवात बहुतेकांना एक ते तीन महिने लागतात. हा काळ रुग्णाची स्थिती, व्यसन किती जुनं आहे आणि तो किती साथ देतो, यावर बदलतो. त्यासोबत कुटुंबानेही उपचारानंतरच्या पाठपुराव्याची तयारी ठेवावी. NIDA च्या मते गहन उपचारानंतर कमी तीव्रतेचा पाठपुरावा आणि साथ असायला हवी, आणि आमच्याकडे उपचार संपल्यानंतरही कुटुंबाला मार्गदर्शन मिळतं.
उपचार साधारणपणे कसा चालतो?
पहिला टप्पा: शरीर स्थिर करणं, म्हणजे डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली दारू किंवा नशेचा त्रास कमी करणं.
दुसरा टप्पा: समुपदेशन आणि गटचर्चा, ज्यात सवयी, विचार आणि ताणाला सामोरं जाण्याचे मार्ग बदलायला शिकतात.
तिसरा टप्पा: घरी परतण्याची तयारी आणि पाठपुरावा.
कुटुंबासाठी तीन गोष्टी
आधीच ठरवा की किमान ३ महिन्यांच्या उपचाराची तयारी ठेवायची. खर्च आणि घरातल्या कामांचं नियोजन त्यानुसार करा.
“आता बरं वाटतंय” म्हणून रुग्ण मध्येच घरी जाण्याचा हट्ट धरू शकतो. अशा वेळी डॉक्टर आणि समुपदेशकांचं ऐका.
घरी परतल्यावर पाठपुरावा आणि मार्गदर्शन कसं मिळेल, हे आधीच विचारा.
NIAAA ने केंद्राला विचारण्यासाठी सुचवलेल्या १० प्रश्नांत “उपचारानंतर पुढे आधार सेवा उपलब्ध आहेत का?” हा प्रश्नही आहे. कोणत्याही केंद्रात दाखल करण्याआधी तो विचारा.
तुमच्या घरातल्या व्यक्तीच्या बाबतीत किती काळ लागू शकतो, हे जाणून घ्यायचं असेल तर फोन करा. टेली-मानस 14416 ही मोफत हेल्पलाइनही उपलब्ध आहे.
संबंधित लेख
Expand to view in English
How long does de-addiction treatment take? There is no fixed length, but NIDA says that for residential or outpatient treatment, taking part for less than 90 days is of limited effectiveness, and most people need at least 3 months to significantly reduce or stop drug use. Medically supervised detox is only the first stage. At Sankalp most patients need one to three months, depending on the person, and families should also plan for continuing care after the stay. Beware of centres that promise a 100% cure in 10 to 15 days.
संदर्भ आणि स्रोत
या लेखातील माहिती खालील विश्वासार्ह स्रोतांवर आधारित आहे. अधिक माहितीसाठी ते नक्की वाचा.
NIDA — Principles of Drug Addiction Treatment: A Research-Based Guide — उपचाराचा काळ, डिटॉक्स हा फक्त पहिला टप्पा, पाठपुरावा आणि रिलॅप्सबद्दल संशोधनावर आधारित मार्गदर्शन.
NIAAA — Ten Questions for Alcohol Treatment Programs — उपचार केंद्राला विचारण्याचे १० प्रश्न: खर्चाचा अंदाज, वैयक्तिक उपचार आराखडा, रिलॅप्स आणि उपचारानंतरचा आधार.
Tele-MANAS (आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार) — मोफत मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन, 14416.
संजय कुंबेफळकर
Author / लेखक
संस्थापक आणि प्रकल्प संचालक, संकल्प व्यसनमुक्ती केंद्र, बीड
तुमच्या कुटुंबात कोणाला मदतीची गरज आहे का?
फोन करा किंवा WhatsApp वर मेसेज करा. आम्ही शांतपणे ऐकू आणि कुठल्याही दबावाशिवाय मार्गदर्शन करू.
सूचना: या लेखातील मजकूर संजय कुंबेफळकर यांचा अनुभव आणि मत असून तो वर दिलेल्या स्रोतांवर आधारित सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैद्यकीय, कायदेशीर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या सल्ल्याला पर्याय नाही. उपचार, औषधं आणि निर्णयांसाठी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. परिस्थिती तातडीची असेल तर 112 वर फोन करा किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा. फी, सुविधा आणि वेळापत्रक बदलू शकतात, म्हणून फोनवर खात्री करून घ्या.
